HÒA GIẢI Ở CƠ SỞ – GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN TỪ CỘNG ĐỒNG, GIỮ GÌN TÌNH LÀNG NGHĨA XÓM
Trong đời sống hằng ngày, những bất đồng giữa các thành viên trong gia đình, hàng xóm hoặc người dân trong cộng đồng có thể phát sinh từ những vấn đề nhỏ như lời nói, lối đi chung, ranh giới sử dụng đất, sinh hoạt và quan hệ dân sự. Nếu không được trao đổi, giải quyết kịp thời, các mâu thuẫn có thể kéo dài, ảnh hưởng đến tình cảm, quan hệ giữa các bên.
Hòa giải ở cơ sở là một phương thức giải quyết mâu thuẫn gần gũi, thiết thực, góp phần giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và hạn chế tranh chấp phát sinh.
1. Hòa giải ở cơ sở là gì?
Theo Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, hòa giải ở cơ sở là việc hòa giải viên hướng dẫn, giúp đỡ các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau những mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật thuộc phạm vi được hòa giải.
Hoạt động hòa giải thường được thực hiện tại thôn, tổ dân phố, nơi các hòa giải viên có điều kiện tìm hiểu hoàn cảnh, nguyên nhân phát sinh bất đồng và hỗ trợ các bên trao đổi, tìm phương án giải quyết phù hợp.
Hòa giải viên không phải là người đứng ra phân xử đúng, sai hoặc áp đặt quyết định mà có trách nhiệm giải thích, hướng dẫn để các bên hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình và tự nguyện thống nhất cách giải quyết.
2. Những mâu thuẫn, tranh chấp nào có thể được hòa giải?
Theo quy định pháp luật, hòa giải ở cơ sở có thể được thực hiện đối với những mâu thuẫn, tranh chấp trong đời sống hằng ngày, chẳng hạn:
- Mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ, hàng xóm.
- Bất đồng trong quan hệ dân sự, sinh hoạt cộng đồng.
- Tranh chấp liên quan đến lối đi chung, ranh giới sử dụng đất và các vấn đề dân sự khác thuộc phạm vi được hòa giải.
- Những mâu thuẫn phát sinh từ lời nói, ứng xử hoặc sinh hoạt chung giữa các cá nhân, hộ gia đình.
Tuy nhiên, không phải mọi vụ việc đều được hòa giải ở cơ sở. Những trường hợp xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng; các hành vi vi phạm pháp luật phải xử lý theo quy định hoặc các trường hợp pháp luật không cho phép hòa giải phải được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền.
Đặc biệt, không được lợi dụng hòa giải để che giấu hành vi vi phạm pháp luật, trốn tránh trách nhiệm hoặc cản trở người dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
3. Việc hòa giải phải bảo đảm những nguyên tắc nào?
Hoạt động hòa giải ở cơ sở phải tôn trọng sự tự nguyện của các bên, không được ép buộc hoặc áp đặt thỏa thuận.
Quá trình hòa giải phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, có lý, có tình; phù hợp với quy định pháp luật, đạo đức xã hội và phong tục, tập quán tốt đẹp.
Hòa giải viên có trách nhiệm tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, bảo đảm bình đẳng giới và giữ bí mật thông tin đời tư theo quy định.
Việc giải quyết mâu thuẫn cần hướng đến sự đồng thuận, nhưng không vì mục tiêu hòa giải thành mà bỏ qua các quy định của pháp luật.
4. Người dân có quyền gì khi tham gia hòa giải?
Khi tham gia hòa giải ở cơ sở, người dân có quyền bày tỏ ý kiến, trình bày sự việc, cung cấp thông tin liên quan và đề xuất phương án giải quyết.
Các bên được lựa chọn hoặc đề nghị thay đổi hòa giải viên theo quy định; có quyền đồng ý hoặc từ chối hòa giải, yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt hòa giải.
Các bên cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu có liên quan đến vụ việc theo yêu cầu hợp pháp của hòa giải viên; hợp tác, tôn trọng hòa giải viên, các bên có liên quan và thực hiện thỏa thuận hòa giải thành trên cơ sở tự nguyện, phù hợp pháp luật.
Trường hợp không đạt được thỏa thuận, người dân vẫn có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
5. Khi có mâu thuẫn, người dân liên hệ ở đâu?
Đối với những mâu thuẫn, tranh chấp thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở, người dân xã Tân Hiệp có thể liên hệ tổ hòa giải tại thôn nơi cư trú hoặc thông tin đến Trưởng thôn, hòa giải viên để được hướng dẫn.
Tại các thôn Bãi Làng, Bãi Ông và Bãi Hương, việc chủ động trao đổi, lắng nghe, tôn trọng lẫn nhau và tìm kiếm sự hỗ trợ của hòa giải viên khi phát sinh bất đồng là cách làm thiết thực nhằm giữ gìn tình đoàn kết trong cộng đồng dân cư.
Trường hợp vụ việc vượt quá phạm vi hòa giải ở cơ sở, người dân cần liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được xem xét, giải quyết theo quy định.
Hòa giải ở cơ sở không chỉ góp phần giải quyết mâu thuẫn mà còn là dịp để người dân hiểu thêm các quy định pháp luật, nâng cao ý thức tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Mỗi người dân cần phát huy tinh thần đoàn kết, ứng xử văn minh, chủ động giải quyết những bất đồng bằng đối thoại, thiện chí và trên cơ sở tuân thủ pháp luật.
Căn cứ pháp lý: Luật Hòa giải ở cơ sở số 35/2013/QH13 ngày 20/6/2013; Nghị định số 15/2014/NĐ-CP ngày 27/02/2014 của Chính phủ và các quy định pháp luật có liên quan.